تبریک عید ولایت حضرت علی (ع)

بارالها، به عزت و جلالت فسم، سرنوشت دوستان جوب و عزیزم را در عیذ

فرخنده غدیرخم به خیر و نیکی و عاقبت به خیری تقدیر کن تا من، جز لبخند

رضایت بر سیمای آنان نبینم.

ایام خجسته و سراسر برکت عید غدیر خم، بر تمامی سروران، اساتید، ذانشجویان و دانش آموزان خوبم که دوستان صمیمی

اینجانب می باشند، مبارک باد.

کشف یک مفهوم علمی

((الگوی دریافت مفهوم)) یکی از الگوهایی است که در تدریس به‏ کار می‏رود و معلمان دوره‏ ی ابتدایی با آن کاملا" آشنا هستند. مراحل کار در این الگو بدین ‏صورت است: معلم مفهومی را که می‏خواهد تدریس کند، در نظر می‏گیرد. این مفهوم می‏تواند یکی از مفاهیم‏ ریاضی،علوم، جغرافی و....... باشد.

او مفهوم را در ذهن خود نگه می‏دارد و به بچه‏ ها می‏گوید: ((امروز یک بازی درپیش داریم. موضوعی در ذهن من است که شما باید به آن برسید. البته من شما را تا حدودی راهنمایی می‏کنم.)) شاید بازی بیست سؤالی در ذهن فراگیرندگان تداعی شود، اما الگوی دریافت مفهوم با این بازی تفاوت‏های بسیاری دارد! معلم جدولی روی تخته می‏کشد ‏که ‏دوستون ‏دارد: ستون‏‏ بله ‏و ستون ‏خیر. بی‏ شک ‏هر مفهومی ‏مثال‏ها و نمونه‏ هایی دارد؛ مفهوم پستان‏دار: سگ، گربه، گاو و...یا مفهوم ‏رسانا: میخ، سکه ‏و... معلم با توجه به مفهومی که در ذهن دارد و به ‏منظور کمک به دانش ‏آموزان‏ برای‏ دریافت آن، نمونه‏ ها و مثال‏هایی راکه مفهوم مورد ‏نظرش را دارند، در ستون‏ بله قرار می‏دهد.

فرضیه‏ هایی در ذهن بچه‏ ها در راستای شناخت مفهوم شکل می‏گیرد. اما تنها ارائه‏ ی نمونه‏ هایی که ‏ویژگی ‏مورد نظر را دارند، کافی نیست. برای کمک‏ بیشتر به دانش‏ آموزان در تعیین قلمرو مفهوم، نمونه‏ هایی را نیز که فاقد ویژگی مورد نظر هستند، در ستون‏ خیر قرار می‏دهد. این کار نه‏ تنها در رسیدن ‏به ‏مفهوم‏ به ‏دانش‏ آموزان کمک‏ می‏کند، بلکه فرصتی برای مقایسه، تجزیه و تحلیل، استدلال و درک عمیق مطلب به دانش‏ آموزان می‏دهد.

قصد ما در این‏ الگو، انجام‏ یک ‏بازی‏ ساده‏ ی ‏بیست ‏سؤالی ‏نیست، بلکه‏ باید در طول‏ کار،

تک‏ تک دانش‏ آموزان ‏درگیر فرایند تفکر ‏باشند. با ارائه‏ ی مثال‏های دارای مفهوم و فاقد آن در ستون‏های ‏بله و خیر، فرضیه‏ هایی در ذهن برخی از دانش‏آ موزان شکل می‏گیرند. دانش‏ آموزی‏ فریاد می‏زند، فهمیده که موضوع از چه قرار است. او را آرام می‏کنیم.

باید چهار پنجم کلاس با دنبال کردن تفکر خود به مفهوم برسند و بعد مفهوم مورد نظر در جمع بیان شود. او را آرام می‏کنیم و با یک مثال او را امتحان می‏کنیم. از او می‏پرسیم: ((اگر دقیقا"مطمئن ‏هستی، بگو این نمونه (مثالی می‏زنیم) در ستون بله جای دارد یا درستون خیر؟)) ممکن است واقعا"به مفهوم مورد نظر رسیده باشد. از او می‏خواهیم ساکت‏ بماند. بازی ادامه پیدا می‏کند. کم‏ کم تعداد زیادی از دانش‏ آموزان به مفهوم موردنظر پی ‏می‏برند و مفهوم کشف می‏شود.

غرور خاصی در بچه‏ ها شکل می‏گیرد؛ غروری ناشی از کشف یک مفهوم. گذشت زمان را در کلاس درک نکرده‏ا ند و یک‏ ساعت گذشته است. اگراین مفهوم با‏ روش سخن‏رانی ارائه می‏شد، زمان چه ‏قدر دیر می‏گذشت! و چه‏ قدر با بی‏ حوصلگی همراه بود! درطول این جریان در ذهن تک ‏تک افراد چه گذشته است؟ پرداختن به‏ این موضوع نیز یکی از گام‏های مهم در این الگوست.

پس از این‏که مفهوم مورد نظر از سوی اکثر افراد دریافت و در جمع بیان‏شد، از دانش ‏آموزان ن‏می‏خواهیم‏ تفکراتی را که در طول کار داشته‏ اند، شرح دهند. آن‏ها از فرضیه‏ هایی که‏ در طول‏ تدریس‏ ساخته‏ا ند می‏گویند، از زمان‏هایی که ‏‏فرضیه‏ ی خود را محکم ‏می‏پنداشتند و گویی‏ به‏ مفهوم‏ رسیده‏ اند و بعد‏‏ناگهان با ارائه‏ ی یک ‏مثال‏ در ستون بله و یا خیر از سوی معلم، فرضیه‏ ی خود را از دست‏رفته دیده‏ا ند و باز فرضیه‏ های دیگر.

آن‏ها هم‏چنین‏ از علل‏ ساختن و خراب‏ شدن فرضیه‏ هایشان ‏می‏گویند و به‏ طور کامل راهبردهای ‏تفکر خود را‏ تحلیل‏ می‏کنند. بدین ‏صورت تدریس ‏با این ‏الگو به ‏پایان ‏می‏رسد. ما دانشجویان درس ((روش تدریس علوم تجربی))، در اواخر ترم‏ تحصیلی، به‏ منظور محک توانایی‏ هایمان در کاربرد و استفاده‏ ی عملی از آموخته‏ ها، به ارائه ‏ی‏ کنفرانس ‏و اجرای آزمایشی تدریس در کلاس درس دست زدیم. ابتدا کل کلاس‏ را به ‏گروه‏های ‏سه ‏نفری تقسیم کردیم.

بعد از گروه‏بندی با مشورت و کمک‏ استاد، موضوع آشنایی ‏با استان‏هایی که ‏با مرکزشان هم‏نام هستند را انتخاب کردیم. بعد از آن نوبت این بود که شیوه‏ ی مناسبی برای ارائه و آموزش این درس انتخاب‏ کنیم؛ شیوه‏ ای‏ که ‏دانش‏ آموز را به‏ فعالیت، چالش و تفکر وادارد و در نهایت، یادگیری حاصل شود. ما شیوه‏ ی الگوی دریافت ‏مفهوم را شیوه‏ ی مناسبی دیدیم و تصمیم گرفتیم ‏بر مبنای این‏ الگو به ‏تدریس این درس بپردازیم. در شروع کار براساس اولین گام از الگو که عرضه‏ ی مطلب و شناسایی مفهوم است، باید اطلاعات، امکانات ‏و تجهیزات ‏لازم ‏برای تدریس را تدارک می‏دیدیم. به این منظور، فهرستی از اطلاعات‏ و وسایلی را که‏ باید‏ فراهم می‏آوردیم، تهیه ‏کردیم و با توجه به آن، میان اعضای گروه تقسیم کار کردیم.

کوشیدیم استان‏هایی را انتخاب کنیم که تا حد امکان سبب شوند، دانش‏ آموزان برای یافتن مفهوم مورد نظر به چالش کشیده شوند و با توجه به اطلاعات ارائه شده، به حدس زدن و

فرضیه‏ سازی بپردازند و در نهایت هم‏ بتوانند مفهوم موردنظر (استان‏هایی ‏که‏ با‏ مرکزشان هم‏نام هستند) را شناسایی کنند. اطلاعات هر استان را با جستجو در اینترنت فراهم کردیم. به‏ منظور جذابیت بیشتر و گریز از شیوه‏ ی یکنواخت و خسته‏ کننده‏ ی سخن‏رانی صرف و عمق بخشیدن به یادگیری، موقعیت جغرافیایی هر استان را با نقشه‏ ای که استان موردنظر را به ‏صورت ‏برجسته ‏و رنگی ‏نشان‏ می‏داد، نمایش دادیم.

لباس محلی، آثارباستانی ‏و اماکن دیدنی، صنایع ‏دستی و سوغات هر استان را نیزبا عکس ‏و ‏تصویر به ‏نمایش ‏در آوردیم. به ‏منظور آشنا کردن دانش ‏آموزان با زبان، گویش یا لهجه‏ ی مردم هر استان و نیز جذاب‏تر کردن تدریس، تصمیم‏ گرفتیم که‏ در میان ‏دوستانمان، از آن‏هایی که اهل استان‏های مورد نظر هستند، بخواهیم جمله‏ ای ‏را به‏ زبان‏ و لهجه‏ ی‏ خود بگویند. گفته‏ ها را ضبط‏ کنیم و هنگام ارائه‏ ی اطلاعات هر استان، برای‏ دانش‏ آموزان پخش کنیم. البته ‏این‏کار با توجه‏ به امکانات ‏محدود ما، بسیار سخت و مشکل ‏آفرین بود.

اگر این مفهوم (مفاهیم علمی) با روش سخن‏رانی ارائه می‏شد، زمان چه ‏قدر دیر می‏گذشت و چه‏ قدر با بی ‏حوصلگی همراه بود!

صدای بچه‏ ها را با گوشی ‏همراه‏ ضبط می‏کردیم. بماند که چه‏ قدر از پله‏ های خوابگاه‏های متفاوت‏‏ بالا و پایین رفتیم تا توانستیم افرادی را که زبان یا لهجه‏ ی موردنظرمان راداشتند، پیداکنیم؛ تازه اگر لطف می‏کردند و اجازه می‏دادند که صدایشان را ضبط‏ کنیم. بعداز همه‏ ی این‏ها متوجه‏ شدیم که صداها توی گوشی‏های‏ همراه‏ با فرمت ((ای.ام.آر)) ضبط می‏شوند و برای ‏انتقال‏ به‏ پاورپوینت، بایدبه‏ فرمت ((ام.پی.تری)) تبدیل شوند‏که‏ با توجه به‏ کمبود امکانات، این‏کار برای‏ ما ‏بسیار مشکل ‏آفرین شد. به هرحال‏ با تلاش‏های زیادی موفق به‏‏ پخش صدا روی پاورپوینت شدیم. باید اضافه‏ کنم، یکی ‏دیگر از مشکلات این ‏کار نسخه‏ ی‏ متفاوت پاورپوینت‏ روی سیستم‏های متفاوت‏ بود که در کارما اشکال ایجادمی‏کرد. بعد از جمع‏ آوری تمام اطلاعات لازم برای تدریس، به‏ کمک ‏استاددر مورد نحوه‏ ی چیدمان و ترتیب ارائه‏ ی اطلاعات به دانش‏ آموزان، تصمیم‏ گرفتیم تمامی ‏اطلاعات ‏گردآوری‏ شده‏ را با استفاده از پاورپوینت طبقه‏ بندی کنیم و اطلاعات هر استان‏ را در یک‏ اسلاید ‏بگنجانیم.

با توجه به دومین گام از الگوی دریافت مفهوم که آزمون دست‏یابی به مفهوم است، در این مرحله می‏یابد بعد از ارائه‏ ی اطلاعات مربوط به اولین استان، به دانش‏ آموزان بگوییم که این استان با مفهوم موردنظر ما منطبق است یا خیر و با ارائه‏ ی اطلاعات استان‏های دیگر و با پاسخ بله و خیر به دانش‏ آموزان، به آن‏ها فرصت دهیم تا حدس بزنند، فرضیه بسازند و مثال‏هایی را ارائه دهند و بالاخره به مفهوم موردنظر دست یابند.

قابل ذکر است که دانش‏ آموزان کلاس را قبل از شروع تدریس با استفاده از تکه‏ هایی از عکس‏هایی که مربوط به استان‏های موردنظر بودند و در اختیارشان قرار دادیم، گروه‏بندی کردیم. برای آسان شدن و جذابیت کار، کارت‏هایی را که‏ نام استان‏ها روی آن‏ها درج شده بود تدارک دیدیم و روی تخته یا دیوار در جدولی که به دو بخش بله و خیر تقسیم شده بود، چسباندیم. در آخر برای عمق بخشیدن به یادگیری و در راستای گام سوم از الگوی دریافت مفهوم، ازدانش‏ آموزان خواستیم درباره‏ ی تفکرات خود شرح و توضیح دهند و مثال‏ها و فرضیه‏ هایشان را به بحث ‏و گفت‏گو بگذارند.

منبع

رشد مدرسه‏ ی فردا، شماره‏ ی 1، دوره‏ ی ششم. مهرماه1391

درس زندگی

به دشمنانت هزار فرصت بده که دوست تو باشند ولی به

دوستانت حتی یک بهانه هم نده که دشمن تو شوند !

نوآوری در تکالیف درسی

نوآوری در یادگیری با تکالیف درسی خلاق

راهنمایی برای آموزگاران، پدران و مادران

سرآغاز

مجموعه‏ ای که پیش رو دارید، از سلسله کتاب‏های ((هدایت دانش‏ آموزان به سوی موفقیت)) انتخاب شده است. در این کتاب، محتوای تغییریافته‏ ی آن را با عنوان ((نوآوری در یادگیری با تکالیف درسی خلاق)) برای خوانندگان ایرانی ارائه کرده‏ ایم، از سوی واحد آموزش ((اداره‏ ی تحقیقات آموزشی و توسعه‏ ی ایالات متحده‏ ی آمریکا)) است.

پیش گفتار

تکالیف درسی بسیار متنوع هستند و می‏توان آن‏ها را به گونه‏ ای متفاوت برای دانش‏آموزان طرح کرد. برخی از معلمان، تکالیف درسی را به گونه‏ ای طرح می‏کنند که یادگیری فراگیرندگان را با لذت توأم می‏سازد. ولی بعضی دیگر، تکالیف درسی را نوعی فعالیت عادی می‏پندارند که با انجام آن‏ها، دانش‏ آموزان روی مسائل مهم و نکات اصلی درس، تمرین و تمرکز بیش‏تری می‏کنند و هدف از این کار آن است که در آن درس، تسلط بهتری پیدا کنند. متأسفانه انواع اغلب تکالیف درسی که از کوچک‏ترین خلاقیتی بی‏ بهره‏ اند، فقط ((مشغله‏ ای)) هستند که معلمان برای دانش ‏آموزان خود می‏تراشند و هدف آموزشی خاصی در آن‏ها نهفته نشده است.

دانش ‏آموزان با انجام این تکالیف دلسرد می‏شوند و لذت و ارزش یادگیری را احساس نمی‏کنند. حتی به این نتیجه می‏رسند که معلمانشان نیز به آن‏ها اهمیت نمی‏دهند و آن‏طور که باید، درکشان نمی‏کنند. همین امر، موجب وارد شدن لطمه به مراحل تعلیم و تربیتی آنان می‏شود. بنابر دلایلی، از دیرباز از تکالیف درسی به‏عنوان نقطه ‏ای اتکایی در آموزش ‏و‏پرورش کشورهای جهان از جمله آمریکا نام برده شده است.

یکی از آن دلایل این است که با انجام تکالیف درسی، زمان یادگیری افزایش می‏یابد و کودکانی که وقت بیش‏تری را به انجام تکالیف اختصاص می‏دهند، به‏ طور متوسط درمدرسه نیز شاگردان بهتری هستند. کارول، از روان‏شناسان پیرو بلوم، در بحث یادگیری کامل، استعداد را چنین تعریف می‏کند: ((استعداد، مدت زمانی است که برای یادگیری کامل موضوعی لازم است.)) وی استعداد را با طول زمان متناسب می‏داند و می‏گوید، اگر بتوانیم شرایطی فراهم آوریم که زمان آموزش برای افرادی که ظاهرا" کم‏ استعداد هستند و در واقع زمان بیش‏تری را برای یادگیری می‏طلبند، افزایش یابد، حتی امکان این‏که آنان هم به یادگیری کامل دست یابند، وجود خواهد داشت.

عده‏ ای معتقدند، برای رساندن دانش ‏آموزان به مرز یادگیری کامل، می‏توان از تکالیف درسی نیز استفاده کرد. ولی با متفاوت بودن دانش ‏آموزان از لحاظ ویژگیهای فردی که نمی‏توان برای همه‏ ی آن‏ها تکلیف یکسان و همگنی را ارائه کرد و نیز سایر مشکلات، چه باید کرد؟ معلمان چگونه می‏توانند بر مشکلات ناشی از تکالیف درسی و اضطرابی که از طریق انجام تکالیف به شاگردان منتقل می‏شود، غلبه کنند؟ نظراتی که در این کتاب ارائه می‏شوند، بر مبنای تحقیقات معتبر آموزشی داخلی و خارجی تدوین شده‏ اند و اطلاعات ارائه شده از بهترین و مجرب‏ترین معلمان نیز، به شکلی کارشناسی شده در کتاب درج شده است. در حین مطالعه‏ ی این کتاب، به برخی عقاید آشنای قدیمی نیز برخواهید خورد.

اما ممکن است به نکات و موارد خلاقانه‏ ی جدیدی نیز دست یابید که برای روش تدریس معلمان مناسب باشد و به کار شما پدران و مادران نیز بیاید. دانش ‏آموزان، معلمان، والدین و معلمان خصوصی، همگی نقش حیاتی و مهمی را در مراحل انجام تکالیف درسی برعهده دارند. بیایید با پرمحتوا و غنی‏ ساختن و هرچه مفیدتر کردن تکالیف درسی برای دانش ‏آموزان و ایجاد شرایط مناسب برای پرورش خلاقیت فراگیرندگان، در رشد بهینه‏ ی‏ نسل آینده‏ خود بکوشیم.

تکالیف درسی، دردسری بزرگ برای معلمان

معلمان، همواره از مشکل بودن تکالیف درسی در همه‏ ی ابعاد آن سخن گفته‏ اند. خانم نانسی پائولو، در متن اصلی ((با تکالیف درسی به دانش ‏آموزان خود کمک کنید))، نمونه‏ هایی را از دیدگاه‏های چند معلم و چالش‏های گروه‏های معلمی، ذکر کرده است. ما هم در حین مطالعات تطبیقی، به چنین مواردی برخوردیم. چند مورد از این نظرات را می‏آوریم:

*‏ خانم الینور دیزنبوروک، آموزگار کلاس ششم ابتدایی در درس‏های اجتماعی و قرائت در ایالت ویرجینیا می‏گوید: ((مشق شب، از بزرگ‏ترین مشکلات و دردسرهایی است که بعد از دو دهه تدریس، هنوز با آن روبه‏ رو هستم.))

*‏ خانم مینو طاهری، آموزگار کلاس اول ابتدایی در یکی از مناطق شمالی تهران که کلاس‏های پرجنب‏ وجوشی دارد، در این‏ باره می‏گوید: ((چون کودکان باهم متفاوت‏ اند و ویژگی‏های فردی هر یک و استعداد و علاقه‏ ای که به یک درس و یا هنر خاص دارند، گوناگون است، سخت‏ ترین زمان تدریس من هنگامی است که می‏خواهم برای این کودکان تکلیف تعیین کنم. به راستی من چگونه باید عمل کنم؟))

*‏ برای بسیاری ازمعلمان، ارائه‏ ی تکلیف درسی، منشأ اضطراب و نگرانی‏های فراوانی است. در سال 1998 در کلرادو آمریکا، در جلسه‏ ی بحث و گفت‏گوی معلمان و کارگاه‏های آموزشی که به همین منظور تشکیل شده بود، شرکت‏ کنندگان درباره‏ ی این سخن گفتند که چه‏ طور می‏توان راه‏ حل‏هایی پیدا کرد تا کیفیت تکالیف درسی را بهبود بخشید. آنان هم‏چنین به دنبال راهی بودند تا با تکالیف درسی، علاوه‏ بر کمک به دانش ‏آموزان در یادگیری مطالب، چنان آن را سرگرم سازند که دیگر مجالی برای بازی‏های رایانه‏ ای مخرب و فعالیت‏های ناسالم دیگر باقی نماند.

*‏ درنیمه‏ ی دوم سال 1378، در مناطق داخلی شهر تهران و برخی شهرستان‏ها، درباره‏ ی چگونگی ارائه‏ ی تکلیف خلاق نشست‏هایی ترتیب داده‏ شد و تعدادی از معلمان دوره‏ های ابتدایی و راهنمایی، نمونه‏ هایی از تکالیف درسی متنوع و خلاقانه‏ ی خود را که با تکالیف عادی و تکراری فرق داشتند، برای حاضران ارائه دادند. این تکالیف در پایان سال 1378، در جلساتی که ((جشنواره‏ ی تکلیف)) نامیده شدند، به نمایش درآمدند. از آن زمان تاکنون، جامعه ‏ی آموزشی کشور ما منتظر انتشار این تجربیات مستندسازی شده است و به‏طور قطع معلمان می‏توانند با دراختیار داشتن این نمونه‏ها، خود به طراحی تجربه‏ هایی جدیدتر در زمینه‏ ی تکالیف درسی خلاق اقدام کنند.

*‏ در جلساتی که در دهه‏ ی قبل در چند ایالت و شهر آمریکا برگزار می‏شدند، تکالیف درسی موضوع‏ اصلی‏ گفت‏گوی معلمان بود. درجلسه‏ ی معلمان در تگزاس، شرکت‏ کنندگان به مشکلاتی مانند حمایت‏ نشدن ازطرف پدران و مادران در انجام تکالیف‏ درسی اشاره کردند. در تالار دبیرستانی در کالیفرنیا، دو معلم درباره‏ ی این‏که چگونه می‏توان دردانش ‏آموزان انگیزه ایجادکرد و آنان را به انجام و تکمیل تکالیف‏ درسی تحریک ‏کرد، گفت‏گو کردند. در نیویورک، در دفتر معلمان، یکی از آموزگاران نقل کرد که سگ دانش ‏آموز کلاس چهارمی‏ اش، تکلیف درسی ریاضی او را پاره_ پاره کرده و جویده است و این، مورد بسیار حادی بود. چرا که پیش از این، تنها در مورد پاره شدن تکالیف ‏درسی توسط برادران و خواهران کم‏ سن‏ وسال ‏تر دانش‏ آموزان در برخی موارد، توسط پدران و مادران عصبانی و خشمگین، گزارش‏هایی دریافت شده‏ بود.

*‏ دکتر غلامرضا حسین‏ نژاد، استاد ایرانی و متخصص فناوری آموزشی که در آموزش بسیاری از معلمان در گوشه و کنار کشور نقش داشته است، مهم‏ترین پرسش معلمان، به‏ ویژه شاغلان دوره‏ های ابتدایی و راهنمایی در چند سال گذشته را، ((تکلیف درسی)) می‏داند. او می‏گوید: ((در سال‏های اخیر، کلاسی نیست که برخی از مباحث آن به گفت‏وگو درباره‏ ی تکالیف درسی و چگونگی متنوع ساختن آن‏ها منجر نشود. معلمان، به شکل گسترده‏ای خواهان فراگیری روش‏های جدید ارائه‏ ی تکالیف درسی خلاق هستند و خود نیز تجربه‏ های خوبی در این زمینه دارند.))

*‏ دکتر داوود خالقی، استاد تربیت معلم که سال‏های گذشته هدایت ده‏ها کارگاه آموزشی و جلسه‏ ی آموزشی معلمان را برعهده داشته، بر این باور است که تغییر در محتوای تکالیف درسی سنتی آغاز شده است و در صورتی که در ارائه‏ ی آموزش‏های نوین به معلمان قصور نکنیم، به زودی شاهد تنوع در تکالیف درسی و گسترش خلاقیت‏های معلمان در این زمینه خواهیم بود.

یکی از مشکلات تکالیف درسی که امروزه تقریبا" همه‏ ی معلمان با آن روبه‏ رو هستند، طرح تکالیف پرمحتوا، غنی و مناسب و متنوع است. زمانی موفقیت دانش‏ آموز به ‏طور رضایت‏بخش افزایش می‏یابد که معلمان به شکلی منظم تکلیف درسی طرح کنند و دانش ‏آموزان نیز مسئولانه این تکالیف را انجام دهند. هرقدر تعداد دانش‏ آموزانی که به کلاس بالاتر می‏روند، افزایش یابد، از نظر علمی نیز سود بیش‏تری نصیب جامعه خواهد شد. به‏ طور قطع نقش تکالیف درسی خوب در تربیت مناسب این دانش‏ آموزان به ‏عنوان شهروندانی مسئولیت ‏پذیر و فهیم، غیرقابل انکار است. تکالیف درسی خلاق، به بهبود عادت‏های خوب و دقت دانش ‏آموزان کمک می‏کند. هم‏چنین در گسترش اعتماد به نفس فراگیرندگان و مسئولیت ‏پذیری آن‏ها نقش دارد و مهم‏تر این‏که عشق به آموختن را در آنان تقویت می‏کند.

ادامه نوشته

قانون طبیعت !!!

 قانون طبیعت مبتنی بر خوب مطلق است . این اندیشه

و خطای ماست که تخیلی از بدیها در ما ایجادمیکند !!!

بررسی روش های گسترش نواندیشی و نو جویی در روشهای تدریس علوم تجربی از دیدگاه معلم

اداره کل آموزش و پرورش شهر تهران / عظیم محبی ، ناظرطرح

بیان مساله :

طراحان برنامه های آموزشی برای پاسخگویی به نیازهای روزافزون حاصل از گسترش مداوم دانش بشری ، مرتباً بر حجم برنامه ی درسی می افزایند که این شیوه طراحی برنامه درسی فراگیران را به صورت افرادی منفصل ، مصرف کننده و تحویل گیرنده انبوه اطلاعات روزافزون و اغلب فراموش شدنی در می آورد ، در این بین روش تدریس معلم محوری نیز که اغلب در مدارس ما به کار برده میشود براین مشکل می افزاید چرا که در این روش تدریس تقریباً محتوای تمام دروس از طریق معلم به دانش آموزان انتقال می یابد و شیوه هایی نظیر درگیر کردن دانش آموز با مسائل مورد تدریس که لازمه رشد مهارتهای ذهنی در آنها میباشد مورد بی مهری قرار گرفته است.

ارائه دانش نیز به عنوان یک فراورده نمی تواند نیازهای یادگیری دانش آموزان را در آینده فراهم آورد چراکه دانش باید به عنوان یک فرآیند در اختیار دانش آموزان قرار گیرد تا بتوانند در فعل وانفعالات یادگیری شرکت کنند و در ساختن مفاهیم و ایجاد خلاقیت نقش داشته باشند ، برای نیل به این هدف باید روشهای تدریس را به گونه ای تغییر داد که علاوه بر مفاهیم پایه راهی را به دانش آموزان نشان دهد که بتواند به دنبال واقعیتها و دانشهای موردنیاز خود برود تا آنچه را که می آموزد پایدار و عمیق باشد.

توجه به الگوی تدریس نقش سازنده ا ی در ایجاد فرصت برای تعمیق یادگیری دانش آموزان دارد . از انجایی که روش تدریس غالب همانطور که گفته شد روش تدریس مستقیم می باشد باید گامی موثر برای تغییر این روش به سمت شیوه های فعال یاددهی و یادگیری برداشت تجربیات کشورهایی که در این قدمهایی برداشته اند نشان می دهد که بهترین نقطه ی آغاز برای ایجاد تحول در کیفیت آموزش عمومی کشور ، متحول کردن درس علوم تجربی و روش تدریس آن است .

از آنجایی که عوامل موثر و زمینه ساز اشاعه روشهای نوین درسی و خلاقیت در این زمینه چندان مشخص نمیباشد ، لذا در این تحقیق مساله اصلی زمینه یابی به منظور اشاعه نواندیشی و خلاقیت در روشهای تدریس علوم تجربی در دوره ی راهنمایی است که این مساله با اجرای طرح شیوه های نواندیشی ونوجویی بررسی میشود.

اهمیت و ضرورت تحقیق :

برای آموزش علوم به دانش آموزان مواردی وجود دارد که باید توجه خاصی به آنها شود ، که می توان به تجربه و نقش آن که در حوزه بسیار اساسی و ضروری است اشاره کرد . هدف از آموزش علوم تبدیل دانش آموزان به یادگیرندگان مادام العمر است نه انتقال مجموعه ای از اطلاعات پراکنده و صرف علمی ، از عواملی که در این بین نقش اساسی دارد روش تدریس این درس توسط معلمان مربوطه می باشد ، هر چند که معلم در ایجاد موقعیت مناسب یادگیری قادر به کنترل و تغییر بسیاری از عوامل نیست ، اما تا حدی می تواند با تعیین هدفهای صریح اجرایی و اتخاذ روشهای مناسب تدریس و تهیه ی و بکارگیری تجهیزات لازم کیفیت تدریس خود را دستخوش تحول نماید.

به همین خاطر تجزیه و تحلیل الگوها و روشهای تدریس حاکم بر مدارس وعملکرد آنها میتواند راهگشای مناسبی برای معلم در امر تدریس باشد. از این رو انجام تحقیق در این زمینه ضروری بوده ونتایج آن از آن جهت حائز اهمیت است که معلمان را برای انتخاب یک الگوی مناسب تدریس یاری میدهد.

اهداف تحقیق :

هدف کلی از انجام این تحقیق بررسی شیوه های گسترش نواندیشی و نوجویی در روشهای تدریس علوم تجربی از دیدگاه معلمان دوره ی راهنمایی تحصیلی ، می باشد.

سوالهای تحقیق :

1 - آیا طراحی کتابهای درسی بر پایه ی روشهای نوین می تواند شرایط پدیدآئی تغییر در روشهای تدریسی سنتی را فراهم کند؟

2 - آیا برگزاری دوره ها و کارگاههای آموزشی در زمینه روشهای نوین تدریس برای آموزش معلمان ، آگاهی مدیران واولیاء زمینه ساز دست یابی به روشهای نوین تدریس است ؟

3 - آیاایجاد موقعیت برای فعالیتهای علمی درمدارس به استفاده از روشهای نوین تدریس کمک میکند؟

4 - آیا تغییر در روشهای سنجش واندازه گیری به گسترش روشهای نوین تدریس می انجامد ؟

5 - آیا فعال شدن دانش آموزان در فرآیند تدریس از طریق آموزشهای مهارت تفکر اقتصادی ، خلاقیت و کاوشگری به ایجاد تغییر در روشهای تدریس سنتی کمک میکند؟

روش تحقیق :

برای انجام این تحقیق از روش تحقیق توصیفی استفاده شده است .

ابزار جمع آوری دادهها :

برای جمع آوری اطلاعات مورد نیاز در این تحقیق از پرسشنامه محقق ساخت براساس مقیاس لیکرت استفاده شده است .

جامعه ی آماری :

جامعه ی آماری این تحقیق شامل کلیه معلمان علوم تجربی دوره ی راهنمایی تحصیلی شاغل به تدریس در آموزش و پرورش شهر تهران در سال تحصیلی 80-79 میباشد.

نمونه ی آماری و روش نمونه گیری :

در این تحقیق برای تعیین حجم نمونه آماری از روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحلهای استفاده شده است که در نهایت از میان مناطق نوزده گانه ، پنج منطقه و از هر منطقه سه مدرسه راهنمایی دخترانه و سه مدرسه راهنمایی پسرانه و از هر مدرسه 2 الی 4 معلم علوم تجربی انتخاب گردیدند.

روشهای آماری تجزیه و تحلیل داده ها :

برای تجزیه وتحلیل داده های بدست آمده در این تحقیق از شاخصهای آمار توصیفی استفاده شده است .

یافته های تحقیق :

1 - تدوین کتابهای درسی علوم تجربی بر پایه روشهای نوین (روشهای فعالی ) سبب ایجاد تغییر در روشهای تدریس موجود ( سنتی ) میشود.

2 - برگزاری دوره ها و کارگاههای آموزشی در زمینه روشهای نوین تدریس برای آموزش معلمان ، آگاهی مدیران و اولیاء زمینه ساز دستیابی به روشهای نوین تدریس است .

3 - ایجاد موقعیت برای فعالیتهای علمی در مدارس و تجهیز و فعال کردن آزمایشگاهها به استفاده از روشهای نوین تدریس کمک می کند.

4 - تغییر در روشهای سنجش واندازه گیری و ایجاد تغییر در دستورالعملهای ابلاغی به مدارس به گسترش روشهای نوین تدریس می انجامد.

5 - فعال شدن دانش آموزان در فرآیند تدریس از طریق آموزش مهارتهای تفکر انتقادی ، خلاقیت و کاوشگری به ایجاد تغییر در روشهای تدریس سنتی کمک میکند.

پیشنهادات :

1 - انجام بررسی های دقیق در زمینه چگونگی برگزاری دوره ها و کارگاههای ضمن خدمت

2 - بررسی دقیق در زمینه نمونه گزینش دانشجوی تربیت معلم و برنامه های درسی مراکز تربیت معلم

3 - بررسی دقیق در خصوص تغییر نظام ارزشیابی

4 - برگزاری کارگاههای یک روزه برای مدیران و والدین جهت آگاهی از شیوه های نوین تدریس

5 - تهیه ی کتاب روش تدریس اختصاصی برای هر کتاب درسی که در آن از روشهای نوین تدریس برای هر درس استفاده شده باشد.

6 - کاهش محتوای کتابهای درسی به منظور مطابقت میزان محتوا با ساعات اختصاصی

7 - بررسی روشهای تغییر نگرش معلمان دروه ی راهنمایی از روشهای سنتی به روشهای فعال